2027 ОНЫ ТӨСВИЙН ТӨСӨЛ: АУДИТЫН ДҮГНЭЛТЭЭР ЗАРЛАГЫН ӨСӨЛТ, ОРЛОГЫН ЭРСДЭЛ, ХӨРӨНГӨ ОРУУЛАЛТЫН ҮР АШГИЙГ АНХААРУУЛЖЭЭ

National times news нэвтрүүлгийн “Тойм”-оос

Төсвийн тогтвортой байдлын шаардлагыг хангаж байгаа ч орлогын бодит эх үүсвэр, зарлагын өсөлт, хөрөнгө оруулалтын төлөвлөлтөд анхаарах шаардлагатайг Төрийн аудитын байгууллага онцоллоо.

Монгол Улсын 2027 оны төсвийн төсөлд хийсэн аудитын дүгнэлтээс харахад төсвийн үндсэн шалгуур үзүүлэлтүүд хуульд заасан шаардлагыг хангаж байгаа боловч төсвийн орлого, зарлагын төлөвлөлт болон хөрөнгө оруулалтын үр ашигтай холбоотой хэд хэдэн эрсдэл байгааг анхааруулжээ.

2027 оны нэгдсэн төсвийн тэнцвэржүүлсэн орлогыг 41.28 их наяд төгрөг, нийт зарлага, цэвэр зээлийг 43.586 их наяд төгрөгөөр төлөвлөсөн байна. Ингэснээр төсвийн алдагдал 2.306 их наяд төгрөг буюу дотоодын нийт бүтээгдэхүүний 2.0 хувьтай тэнцэхээр тооцжээ.

Гэвч төсвийн нийт зарлага өмнөх оноос 32.2 хувиар өсөхөөр байгаа нь эдийн засгийн нөхцөл байдал, орлогын бодит боломжтой хэрхэн уялдаж байгааг нухацтай авч үзэх шаардлагатайг харуулж байна.

Зарлага өсөхийн хэрээр төсвийн сахилга бат чухал болно

Төсвийн төсөлд төрийн албан хаагчдын цалин, суурь тэтгэврийг нэмэгдүүлэхэд 2.1 их наяд төгрөг тусгасан нь иргэдийн амьжиргааг дэмжих ач холбогдолтой ч төсвийн урсгал зардал цаашид тогтмол нэмэгдэх нөхцөл бүрдүүлж болзошгүй.

Төрийн аудитын байгууллагаас төсвийн зардлыг бодит хэрэгцээ, тооцоо судалгаа, үр дүнтэй уялдуулах шаардлагатайг онцолж, нийт 21.1 тэрбум төгрөгийн зардлыг бууруулах боломжтой гэж үзсэн байна.

Энэ нь төсвийн хөрөнгийг зөвхөн хуваарилах бус, зарцуулсан төгрөг бүрийн үр өгөөжийг тооцдог тогтолцоог бэхжүүлэх шаардлагатайг илэрхийлж байна.

Уул уурхайн орлогоос хамаарах эрсдэл хэвээр байна

2027 оны төсвийн орлогын төлөвлөлтөд уул уурхайн салбар болон төрийн өмчит компаниудын ногдол ашгийн орлого чухал байр суурь эзэлж байна.

Тухайлбал, Оюутолгой ХХК-иас 3 их наяд төгрөгийн ногдол ашиг авах тооцоо хийсэн боловч ногдол ашиг хуваарилах ТУЗ-ийн албан ёсны шийдвэр гараагүй байгааг аудитын байгууллага анхааруулжээ.

Уг орлогоор санхүүжүүлэхээр төлөвлөсөн найман салбарын 52 төсөл, арга хэмжээний хэрэгжилтэд тодорхойгүй байдал үүсэх эрсдэлтэй байна.

Энэ нь төсвийн орлогыг төлөвлөхдөө зөвхөн хүлээлт, таамаглалд бус, бодитой баталгаажсан эх үүсвэрт тулгуурлах шаардлагатайг харуулж байна.

Уул уурхайн бүтээгдэхүүний дэлхийн зах зээлийн үнэ буурах, экспортын хэмжээ багасах, ногдол ашгийн шийдвэр хойшлох зэрэг нөхцөл үүсвэл төсвийн орлого тасалдаж, төлөвлөсөн зарим арга хэмжээний санхүүжилтэд хүндрэл учирч болзошгүй.

Хөрөнгө оруулалтын төслүүдийн үр ашгийг бодитоор тооцох шаардлагатай

Төсвийн хөрөнгө оруулалтын төлөвлөлтөд ч анхаарах асуудал байгааг аудитын дүгнэлт харуулж байна.

Шинээр хэрэгжүүлэх барилга байгууламжийн төслүүдэд зардал, үр ашиг, үр дүнгийн шинжилгээ хийсэн боловч зарим төслийн тооцоо, судалгаа бүрэн бус, эдийн засаг, нийгмийн үр нөлөө тодорхой бус байгааг анхаарах шаардлагатай.

Төсвийн хөрөнгө оруулалт гэдэг нь зөвхөн барилга байгууламж барих, тоног төхөөрөмж худалдан авах тухай асуудал биш юм. Харин тухайн төсөл иргэдийн амьдралын чанарыг хэрхэн сайжруулах, орон нутгийн хөгжилд ямар хувь нэмэр оруулах, цаашид эдийн засгийн ямар үр өгөөж бий болгохыг урьдчилан тооцох ёстой.

Иймд зураг төсөв, техник, эдийн засгийн үндэслэл, санхүүжилтийн эх үүсвэр нь бүрэн баталгаажаагүй төслүүдийг төсөвт тусгахдаа илүү хариуцлагатай хандах шаардлагатай байна.

Төсвийн бодлого тоон үзүүлэлтээс илүү үр дүнд чиглэх ёстой

2027 оны төсвийн төсөлд хийсэн аудитын дүгнэлтээс харахад төсвийн тогтвортой байдлыг хангах нь зөвхөн алдагдлын хэмжээг хуулийн хүрээнд барих асуудлаар хязгаарлагдахгүй юм.

Төсвийн орлогыг бодитой төлөвлөх, зарлагыг үр ашигтай хуваарилах, хөрөнгө оруулалтын төслийг эдийн засаг, нийгмийн өгөөжөөр нь эрэмбэлэх, төсвийн хөрөнгийн зарцуулалтад хяналт тавих нь төсвийн бодлогын үндсэн зорилго байх ёстой.

Ялангуяа уул уурхайн орлогоос хамаарах хамаарлыг бууруулж, тогтвортой орлогын эх үүсвэрийг нэмэгдүүлэх, үр ашиггүй зардлыг танах, төсвийн хөрөнгө оруулалтын хяналтыг сайжруулах шаардлага урган гарч байна.

Эцэст нь дүгнэхэд, 2027 оны төсвийн төслийн гол сорилт нь хэдий хэмжээний мөнгө зарцуулахдаа бус, харин төсвийн нэг төгрөгийг хэрхэн үр ашигтай зарцуулахад оршиж байна. Төсвийн тогтвортой байдал, иргэдийн амьжиргаа, эдийн засгийн өсөлтийг зэрэг хангахын тулд аудитын байгууллагаас өгсөн анхааруулга, зөвлөмжийг төсвийн эцсийн хэлэлцүүлэгт бодитоор тусгах нь чухал юм.